Co to jest Judaizm

Co oznacza JUDAIZM: religia Żydów, atakże wartości etyczne ipostawy wynikające ztradycji iobyczaju tego narodu. Fundamentalne założenia: wiara wjednego Boga, Stwórcę oczekującego od ludzi przestrzegania kanonów moralnych i przekonanie oszczególnej roli narodu żydowskiego, wybranego zracji przymierza zBogiem. Zgodnie ztradycją bibl. założycielem j. jest Mojżesz, który wyprowadził naród żyd. zniewoli egipskiej iprzyczynił się do zawarcia przymierza pomiędzy Jahwe, uznawanym za jedynego Boga, aIzraelitami. Historia religii wyznacza dwa okresy: j. biblijny (XIII w. przed naszą erą- 70n.e.) od działalności Mojżesza po opiekę Sędziów, królów (Saula, Dawida, Salomona), podział państwa na południową Judę ipółnocny Izrael, upadek, czasy proroków, reformę króla Jozjasza wJudzie, zdobycie Jerozolimy poprzez Nabuchodonozora II, niewolę babilońską, czas drugiej Świątyni aż do jej zburzenia poprzez Tytusa; j. pobiblijny (talmudyczny albo rabiniczny): skupienie rozmyślań Żydów na indywidualnym relacji do Boga, ośrodkiem myśli iwiary staje się "dom edukacji". Na synodzie w80 r. ustalono izamknięto kanon, zestaw świętych ksiąg ST. Ok. 200 r. rabbi (nauczyciel, mistrz) Jehuda ha-Nasi zredagował Misznę (edukacja): zestaw nauk ipraw, uzupełnioną potem oGemarę (zakończenie), wyjaśnienia ikomentarze. Oba teksty złożyły się na Talmud (spisany wPalestynie: Jerozolimski iw Babilonii: Babiloński), który wraz zBiblią stanowi fundamentalne dokumenty rel. j. Zasady kultowe zawarte wTorze wyznaczały pierwotnie istotne miejsce ofierze, apo zburzeniu drugiej Świątyni takiego znaczenia nabrała modlitwa zwyraźnie ustalonym rytuałem. Pięcioksiąg wyznacza także święta: szabat (ostatni dzień tygodnia), Rosz Chodesz (pierwszy dzień nowin), Szalom Regalim (trzy święta pielgrzymie) iJamim Noraim (Straszne Dni), zktórych dwa ostatnie są główne, formułuje również sporo regulaminów dotyczących czystości. Miejscem rel. zgromadzeń iczynności jest synagoga (dom zebrania), z kolei nakazy etyczno-rel. zgromadzone zostały wDekalogu. WIw. pośród wyznawców j. utworzyły się odłamy, saduceuszy uznających tylko Torę, faryzeuszy uznających także Talmud idoskonalących prawo esseńczyków zQumran żyjących wg reguły zakonnej. Dalsze podziały wykrystalizowały kolejno: wVIII w. sektę Karaimów odrzucających j. rabiniczny; wXII w. ruch mistyczny zwany kabałą (hebr. kabala = tradycja) polegający się na świętej księdze Zohar (Blask); wXVIII w. chasydyzm (chasid = pobożny), pod koniec XIX w. syjonizm owyraźnych hasłach nacjonalistycznych