Co to jest Powojenna Proza

Co oznacza PROZA POWOJENNA: "różnorodność i rozbicie" określają dramatyczne węzły sprzeczności pol. prozy powojennej, wyróżnić w niej można (wg kryterium hist.-literackiego) trzy okresy: lata 1945-55, lit. krajowa realizowała socrealizm jako metodę twórczą, w okolicy niej rozwijała się proza emigracyjna "za żelazną kurtyną"; lata 1956-76, popaździernikowa odwilż, prozę wypełniały tematy neutralne z punktu widzenia interesu władzy i tematy aktywnie opisujące rzeczywistość; lata 1976-89, dojrzewał przełom (pomiędzy Grudniem a Sierpniem), w życiu lit. powstały niezależne wydawnictwa, sekretny kolportaż, drugi obieg; z punktu widzenia mierników artystycznych w p.p. (1945-89) zdaniem E. Balcerzana wyróżniamy 7 nurtów prozy, orientacje: socjologiczną, zwaną także socjolingwistyczną, u jej źródeł tkwi wiedza o faktach, trwa także spór na temat peryferii, "neutralności" jako domeny wolności, honoru i wierności albo zniewolenia w prozie, na przykład E. Schuberta Panna Lilianka, M. Białoszewskiego Pamiętnik z stworzenia warszawskiego, K. Sakowicz Po bólu, M. Hłaski Piękni dwudziestoletni, K. Orłosia Cudowna melina, T. Siejaka Próba, Pustynia, T. Konwickiego Kompleks polski, M. Nowakowskiego Raport o stanie wojennym; mitograficzną, jej źródła znajdują się poza empirią: w wyobraźni autorów, w folklorze, w baśni, w stylizacji poetyckiej języka w prozie, na przykład: T. Nowaka Takie większe wesele, E. Stachury Siekierezada, T. Konwickiego Kronika wypadków miłosnych, Cz. Miłosza Dolina Issy; psychiatryczną, u jej źródeł tkwi dramat człowieka, psyche, w lit. obrazach atrofii świadomości, w analizie dewiacji, stanów granicznych, przedmiotem obserwacji bywają także późna starość, symptomy paranoi, schizofrenii, "wyzwolenia" mistyczne unicestwiające człowieka,
słowo buntu przeciw grozie istnienia
"w ogóle", na przykład: K. Brandysa Bardzo starzy oboje, J. Andrzejewskiego Już prawie
nic, E. Stachury Wszystko jest literaturą, J. Krzysztonia Obłęd, A. Kijowskiego Oskarżony; kulturoznawczą, fundamentem są lit. studia nad więzią kultury pol. z kulturami obcymi, próba uchwycenia fenomenu "polskości" na tle rozmaitych "obcości" etnicznych, rodzimość i obcość, rekonstrukcja wielonarodowości jako źródła napięć albo życia w harmonii, obecna na przykład: T. Parnickiego Tylko Beatrycze, T. Konwickiego Kronika wypadków miłosnych, J. Mackiewicza Droga donikąd, S. Vincenza Na wysokiej połoninie, S. Dygata Dworzec w Monachium, A. Szczypiorskiego Start, H. Grynberga Drohobycz, Drohobycz...; kosmologiczną - jej tematykę stanowią fantazje na temat kosmosu i przyszłych form świata, obce cywilizacje, w pierwszej kolejności S. Lema Powrót z gwiazd; literaturoznawczą, u której źródeł tkwi odejście od szablonowych struktur powieściowych, autorytetem stał się chwyt literacki, kunszt formy artystycznej, nastąpił postęp prozy autotematycznej przemawiającej do czytelnika językiem zwierzeń pisarskich, eseizacja powieści, na przykład: J. Andrzejewskiego Miazga, W. Woroszylskiego Poezja, W. Macha Góry nad czarnym morzem; autobiograficzną - nową jakością (zastępującą typową epikę) jest pojawienie się gat. paraliterackich: wykład norm poetyki, list, dziennik, pamiętnik, szkic wspomnieniowy o drugim człowieku, reportaż, esej filoz., pamflet publicyst., na przykład: J. Przybosia Zapiski bez daty, A. Kuśniewicza Mieszaniny obyczajowe, J. Hena Nie boję się bezsennych nocy, T. Konwickiego Wschody i zachody księżyca, A. Wata Mój wiek, K. Brandysa Miesiące, G. Herlinga-Grudzińskiego Dziennik pisany nocą