Co to jest Poeta

Co oznacza POETA: twórca słowa, artysta literaturze, sztuki poetyckiej; w tradycji hellenistycznej i rzym. typ idealnego p. to pisarz doctus (uczony). Antyczna literatura umieszczała go w kategorii "ludzi bogom podobnych", w okolicy herosów, królów, kapłanów i wróżbitów, zwano go "boskim", dlatego iż wykraczał poza normy ludzkie, był "ulubieńcem bogów", muz. Już od Homera i Platona ceniono p. jako ideał człowieka, epoka augustowska wykreowała kult p. (pisarz divinus, na przykład Wergiliusza, Horacego, potem Goethego). Twórczość poetycką Grecy nazywali zmyśleniem, nie znali gdyż definicje wyobraźni twórczej. Platon nazywał p. "ojcami mądrości i przewodnikami". Tradycja antyczna uważała także, iż ogromny pisarz był powyżej tym, co śmiertelne, zdarzało się, iż porównywano go do stwórcy. Średniowiecze znało definicja boskiego szału p., św. Augustyn w Summa theologiae pisał: "pisarz posługuje się obrazowym metodą wyrażania przedstawiania", Mateusz z Vendôme: "Nie dbam o szkatułki, ale o sławę, lepiej jest pisać niż gonić za zdobyciem kruchego majątku, urodziłem się na służbę literaturze". Abelard pisał do syna: "Umarli żyją w utworach poety". Już bohaterzy Homera wiedzieli, iż literatura obdarza nieśmiertelnością tych, których opiewa (Iliada VI, 359). Literatura uwiecznia poetę, który sam sobie buduje nieśmiertelną sławę - to Horacjańska myśl "Wybudowałem pomnik trwalszy niż ze spiżu" (tłum. A. Ważyk, z łaciny Exegi monumentum aere perennius). Boskie szaleństwo poety potwierdza literatura karolińska (Madoin), Ariosto (XVII w.) posłużył się toposem nieśmiertelności poety w Orlandzie szalonym (XXXV, 22), głęboko przekonany o natchnieniu, o boskim początku literaturze i jego artysty. Ta teoria "szału poetyckiego" żywa była poprzez całe tysiąclecie, pomiędzy zdobyciem Rzymu poprzez Gotów a podbojem Konstantynopola poprzez Turków, aż do czasów europ. średniowiecza i wł. renesansu, który wykreował artystę słowa, pisarz artifex. Europ. Renesans utrzymał poetae doctus, którego twórczość była świadectwem doskonałej znajomości arcydzieł, edukacji i innych sztuk pięknych, posługującego się znakomicie klasyczną łaciną i greką (na przykład J. Kochanowski), wzór dla pisarzy łacińskich i nurtu klasycznego (XVIII w.), i wprowadził pisarz laureatus (uwieńczony wieńcem laurowym) jako znak doskonałości sztuki poetyckiej, obdarowani tym tytułem byli między innymi Horacy, Petrarka, K. Janicki, M.K. Sarbiewski. P. był osobowością wyjątkową również dla romantyków (XIX w.): jeden z ogromnych tematów tej lit. to p. kreujący swój świat poetycki, głębiej odczuwający kryzys autorytetów (stąd apoteoza p.), objawiający prawdy intuicyjnie uchwycone, jak w określeniach poetyckich "twórca stoi na ludzkości jak statua na swoim piedestale" (Novalis, Fragmenty), "Poeci to nieznani prawodawcy ludzkości" (P. Shelley, Obrona literaturze). Pol. wersja pojmowania sensu i roli p. również ma bogatą tradycję: M. Mochnacki definiuje koncepcję p. słowami "Rzekłbyś, że iskra z nieba roznieca w nim taki zapał, iż światłość niebieska przenika jego duszę i rozpłomienia jej głębokość" (ze wstępu do Zamku kaniowskiego S. Goszczyńskiego, 1828)