Co to jest Parabola

Co oznacza PARABOLA: przypowieść, utwór lit. przeważnie prozatorski, wktórym fabuła, przebieg zdarzeń, zachowania ireakcje bohaterów mają poza jednostkowym ikonkretnym również wymiar uogólniający (na przykład prawdy moralne) odsyłający do uniwersalnych ipowtarzających się sytuacji ludzkiej egzystencji. Wlit. europ. funkcjonowanie tego gat. lit. powiązane było w pierwszej kolejności ztradycją bibl. (na przykład przypowieść Salomona wST ip. wNT). W najwyższym stopniu znane p. nowotestamentowe to: osoli ziemi iświatłości (Mt 5, 13-16), otalentach (Mt 10, 25, 14-30), owielkiej wieczerzy (Łk 15, 5-24), odobrym pasterzu (J 10, 7-21). Funkcja p. jest odmienna od prostego egzemplum. Wlit. staropolskiej p. jest wypowiedzią spełniającą funkcję dydaktyczno-moralistyczną. Lit. romantyczna obficie czerpała zbibl. p. (na przykład Mickiewicz wKsięgach narodu polskiego ipielgrzymstwa) realizując wiernie wzorzec: opowieść iinterpretacja. Wyjątkowa jest p. wtwórczości Norwida, pojmowana jako kategoria filoz. iestetyczna, jej wyjątkowość jako metody poznania świata najpełniej została sformułowana wRzeczy owolności słowa. Norwidowska p. ma za zadanie uchwycenie podobieństw iznaków zapisanych wnaturze, ale nie czyni tego wcelu objawienia "nowej wiary", wiedza jest ujawniona, tzn. wydobyta znatłoku zdarzeń codziennych, które Norwid reinterpretuje rezygnując ze stylistycznych środków uwznioślenia. Formę p. mają także inne teksty poety, zwł. miniatury prozatorskie: Cywilizacja, Legenda, poemat Quidam. WXIX w. metodą p. posługiwali się jeszcze H. Sienkiewicz wLegendzie żeglarskiej, B. Prus wFaraonie. Lit. współcz. wprowadziła zmiany wewnątrzgatunkowe, stąd paraboliczność wyrażała się wrozmaitych formach lit., na przykład dramacie (B. Brecht, Dobry człowiek zSeczuanu; W. Gombrowicz, Ślub), wpoezji (Z. Herbert wcyklu wierszy Pan Cogito; Cz. Miłosz, Przypowieść omaku zpoematu Świat - poema naiwne). Wprozie konstrukcje paraboliczne wyrażają ponadczasową sytuację człowieka, mogą dotyczyć na przykład konieczności przeciwstawiania się złu (Moby Dick H. Melvillea i Dżuma A. Camusa); deprawacji sprawujących władzę (na przykład Boski Juliusz J. Bocheńskiego, Ciemności kryją ziemię J. Andrzejewskiego, Z. Herberta Obrona templariuszy); samotności jednostki wświecie odczłowieczonym iwrogim (na przykład Mechanizm F. Kafki, Mała apokalipsa T.Konwickiego); autodestrukcyjnej reakcji człowieka na totalne zło świata (na przykład Pod wulkanem M. C. Lowryego); poczucia nicości bytu, które człowiek usiłuje zagłuszyć oddaniem się wsłużbę jakiejkolwiek idei (na przykład Dola człowiecza
A. Malraux, Bramy raju J. Andrzejewskiego); konieczności bezwzględnej wierności przyjętym zasadom moralnym, na przykład wpowieściach J. Conrada, wpoezji Z. Herberta; rozdarcia człowieka pomiędzy cielesnością aduchowością ( sacrum iprofanum), wyboru jako znaku życia godnego wpowieściach (na przykład Wilk stepowy, Narcyz izłotousty H. Hessego). P. jest więc terminem izjawiskiem wieloznacznym, łączy trzy kluczowe problemy: obecność tradycyjnej przypowieści wlit. (do XIX w.), powieść jako parabola (XXw.), paraboliczność jako właściwość ogromnych utworów powieściowych ipoetyckich wyrażająca postawę uniwersalnej refleksji filozoficznej