Co to jest Pamiętnik

Co oznacza PAMIĘTNIK: stosunek narracyjna owydarzeniach, których autor był uczestnikiem albo naocznym świadkiem. P. pisano ztrzech perspektyw: źródła historycznego, dokumentu doświadczenia osobistego, swoistej formy twórczości literackiej. Wp. zdarzenia przeważnie relacjonowane są chronologicznie, mają charakter autobiograficzny. Znane były już tradycji antycznej (pisali je między innymi Ksenofont, Cezar, św. Augustyn). Wlit. pol. "wiekiem pamiętników" był XVII w. (kultura sarmacka), pisane były wróżnorodnej stylistyce ijęzyku, zróżnicowane kompozycyjnie, tematycznie. Odmiany gatunkowe p.: diariusze (typ narracji spisywanej na żywo, dzień po dniu), dzienniki (jako "dzieje osobiste" autora), p. typowe (jako wspomnienie zprzeszłości, wybór wydarzeń ifaktów godnych zapamiętania), raptularze, itineraria (rodzaj przewodnika dla podróżnych albo opis wędrówki), kroniki domowe ( silva rerum, rzeczy różne). Autorzy p. pragnęli przekazać potomnym bieg nadzwyczajnych albo dramatycznych wydarzeń, upamiętnić losy swojego rodu, stąd znakomici pośród nich autorzy, między innymi władca Jan III Sobieski, wojewoda ruski J. Sobieski, pisarz K. Opaliński, hetman S. Żółkiewski, dyplomata J. Ossoliński, magnat Albrecht S. Radziwiłł, senator W. Miaskowski, żołnierze S.Maskiewicz iPoczobutt-Odlanicki, zakonnik W. Dembołęcki, poeta S. Twardowski. Ich zapiski pamiętnikarskie obejmują bogactwo tematów: wojenne wyprawy, krwawe zmagania, zwycięstwa isromotne klęski, potyczki, oblężenia, szturmy, poselstwa do stolic europejskich, dyplomatyczne rokowania, życie codzienne na dworach królewskich, magnackich iwdworkach sarmackich, w trakcie obrad sejmów isejmików szlacheckich; stosunki zpodróży na lądzie imorzu, przynoszące opisy obcych państw, miast, ludzi, ich kultury, obyczajów, religii, klęsk żywiołowych, w okolicy uroczystości rodzinnych, codziennych wydarzeń domowych isąsiedzkich. Swoboda ipojemność zapisów pamiętnikarskich (przypomina "ogród nie plewiony" W. Potockiego) jest pełna, ponieważ rozmaitość wnich poza relacją listów, mów, dokumentów polit., rodzinnych, gospodarczych rachunków, rejestrów dłużników, regulaminów kulinarnych, recept na niezawodne leki, literaturze domowej. Zawsze są p. wspomnieniem zprzeszłości, wyborem wstarszym wieku faktów godnych zapisania. Odpowiednikiem wybitnych sarmackich stosunku były Pamiętniki
J.Ch. Paska. Pamiętnikarstwo zczasów stanisławowskich (XVIII w.) kontynuowało tradycję, najznamienitsze pośród nich: M. Matuszewicza, S.R. Pilsztynowej, M.A. Beniowskiego, W. Bogusławskiego, F. Karpińskiego, J. Kilińskiego, K. Koźmiana, J. Ursyna Niemcewicza (Pamiętnik czasów moich pisany ztalentem historyka), Stanisława Augusta Poniatowskiego (w jęz. franc.), J. Kitowicza (Pamiętniki, a więc historia polska, wbłyskotliwej polszczyźnie, ukoronowanie pamiętnikarstwa oświeceniowego). Autorami p. XIX-wiecznych byli między innymi A.J. Czartoryski, F. Wężyk, W. Pol, M. Mochnacki, W. Łukasiński. Modne stały się dzienniki (na przykład K. zTańskich Hoffmanowej, J. Kopcia zpodróży na Sybir). Warto wymienić p. Trzy po trzy A. Fredry owysokiej randze lit. P. XX-wieczne charakteryzują się metodą dzienników (między innymi S. Żeromski, Z. Nałkowska, J. Lechoń, M. Dąbrowska, W. Gombrowicz); nie stanowią zgóry założonej konstrukcji narracyjnej, oich układzie decyduje bieg wypadków, które autor utrwala; ze względów lit. najciekawsze są dwie odmiany: dziennik intymny, odkrywający osobowość autora, idziennik podróży, pisany zdnia dziennie wformie wypowiedzi lit. (na przykład J. Iwaszkiewicz, Podróże do Polski; G. Herling-Grudziński, Dziennik pisany nocą)