Definicja Podhale

Gdzie jest PODHALE W trakcie wędrówki szlakami Gorców przyciąga możemy nasz wzrok wielki, piętrzący się na horyzoncie grzbiet Tatr. Przestronniejszy pkt. widokowy pozwala zobaczyć to co jest bliżej, w dole – możemy stąd prawie w całości przyjrzeć się Podhalu, jego dolinom, wzgórzom, wsiom i miastom. To przecież niewielki region, jakże jednak słynny, a jego rolę dla kultury narodowej trudno dziś przecenić. XIX-wieczne „odkrycie” Tatr, Podhala i Zakopanego zaowocowało tu dość radykalnymi zmianami cywilizacyjnymi. W Tatrach rozpoczęto budowę szlaków, dróg i schronisk. Zakopane żywiołowo zaczęło się przekształcać z niezbyt ludnej, zwykłej wsi w kurort. Tu spotykali się również ludzie, dla których podhalańska natura, folklor i gwara stawały się źródłem artystycznej inspiracji. Zarówno tematy, jak i podhalańska stylistyka weszły do literatury, muzyki czy architektury (wypracowany poprzez Stanisława Witkiewicza tak zwany styl zakopiański określił nie tylko budownictwo kurortowe, lecz i wpłynął na postęp form budownictwa ludowego). Tym samym to miejsce stało się niezmiernie ważne dla duchowego życia narodu. Sakralizacja Tatr i Podhala służyła afirmacji wolności, a ta przecież była czymś zasadniczym dla rozbitego zaborami społeczeństwa. Poruszając się po podhalańskich miejscowościach, dostrzeżemy sporo cennych, frapujących obiektów – wybierzmy dwa położone na przeciwległych krańcach Podhala. W sławnym z lokalnego stworzenia 1846 roku Chochołowie zachował się zespół oryginalnych dwustuletnich chałup. Typowe, budowane na zrąb fascynują potęgą kłód użytych do budowy i trwałością tego budulca. Podziwu godna jest również troska mieszkańców o te zabytkowe budowle – domy są utrzymane w idealnym stanie. Na pograniczu Podhala i Spiszu w naddunajeckim Dębnie zachował się unikatowy średniowieczny kościółek (datowany na rok 1500). W klasycznej dla drewnianej architektury Podhala bryle zachowało się przepiękne wnętrze z rzadko spotykaną już w Europie polichromią i oryginalnym wystrojem rzeźbiarskim. Podhale wymienia swój charakter, błyskawicznie się modernizuje. Z obszaru gospodarczo ubogiego, niegdyś żyjącego raczej z pasterstwa, dzięki zaradności mieszkańców i dynamicznie rozwijającej się turystyce stało się regionem zamożnym. Co jednak nie oznacza, Iż tradycje pasterskie zaginęły: wiosną na św. Wojciecha czy jesienią na św. Michała możemy w podhalańskich wsiach oglądać redyk, wszędzie sprzedawane są pasterskie towary ze słynnym oscypkiem na czele, w Tatrach i poza nimi zetkniemy się jeszcze z wspaniałymi pasterskimi szałasami. Piękno i siłę tradycji kultury ludowej nadal tu gdyż można dostrzec. Pojawiające się „cepeliowskie” wynaturzenia i kiczowate stylizacje sąsiadują przecież z doskonałymi przykładami kontynuacji wartościowych artystycznie wzorców i to zarówno w architekturze, ludowym rzemiośle, jak i w muzyce. Podhalańska gwara, szczególnie poza Zakopanem, nadal zadziwia własną trwałością: akcentem wczesnym, fonetycznymi i leksykalnymi archaizmami. Tu nadal powszechnie, co najmniej na świąteczne okazje, używa się stroju regionalnego – to chyba ostatni taki obszar w Polsce