Ciekawe miejsca geograficzne

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

ŻYWIECKIE, JEZIORO ŻYWIECKIE - Tresneński Zbiornik Wodny; zbiornik retencyjny na Sole; 1000 ha; wokół liczne ośrodki wypoczynkowe; elektrownia wodna o mocy 21 MW; uruchomiony 1967
ZAANSTAD - m. w pn.-zach. Holandii (Holandia Pn.); powstało 1974 z połączenia miast: Zaandam, Zaandijk oraz innych miejscowości; 141 tys. mieszk.; przem. zbrojeniowy, papierniczy, drzewny
ZAB MAŁY - rz. w Iranie i Iraku; dł. ok. 400 km; wypływa w G. Kurdystańskich; l. dopływ Tygrysu
ZAB WIELKI - rz. w Turcji i Iraku; dł. 430 km; wypływa na Wyż. Armeńskiej; l. dopływ Tygrysu; przy ujściu ruiny Kalchu
ZABAJKALE - górska kraina w azjatyckiej części Rosji, między jez. Bajkał a rz. Olekmą; obejmuje góry: Stanowe, Udokan, Jabłonowe, Kodar; dł. ok. 1000 km; złoża złota, rud molibdenu, cyny
ZABRZE - m. powiatowe w woj. śląskim, nad Kłodnicą; 196 tys. mieszk.; siedziba władz pow. grodzkiego; przem. metalowy, maszynowy, elektroniczny, drzewny, gumowy; wydobycie węgla
ZACATECAS - stan w środk. Meksyku, na Wyż. Meksykańskiej; 73,2 tys. km2, 1,4 mln mieszk.; stol. - Zacatecas; wydobycie srebra, rud cynku, ołowiu, rtęci, antymonu; uprawa zbóż, tytoniu
ZACATECAS - m. w środk. Meksyku, na Wyż. Meksykańskiej, na wys. 2500 m; 117 tys. mieszk.; stol. stanu Zacatecas; port lotniczy; przem. drzewny, tytoniowy, spożywczy, hutnictwo żelaza i
ZACHODNI BRZEG JORDANU - daw. Cisjordania; obszar na zach. od rz. Jordan (część krainy historycznej Palestyna), wraz ze wsch. częścią Jerozolimy; ok. 5,8 tys. km2, 2,2 mln mieszk.; od 1967 okupowany
ZACHODNIOAUSTRALIJSKI, BASEN ZACHODNIOAUSTRALIJSKI - rozległe zagłębienie dna we wsch. części O. Indyjskiego, między Grzbietem Wschodnioindyjskim a Australią; głęb. do 6716 m; góry i płaskowyże podwodne
ZACHODNIOEUROPEJSKI, BASEN ZACHODNIOEUROPEJSKI - rozległe zagłębienie dna O Atlantyckiego, między Europą Zach. a Grzbietem Śródatlantyckim; głęb. do 6325 m; góry podwodne
ZACHODNIOINDYJSKI, GRZBIET ZACHODNIOINDYJSKI - podwodny grzbiet górski w zach. części O. Indyjskiego; dł. 3800 km; rozciąga się od Grzbietu Afrykańsko-Antarktycznego do środka oceanu; oddziela baseny: Crozeta od
ZACHODNIOKOREAŃSKA, ZATOKA ZACHODNIOKOREAŃSKA - zat. M. Żółtego, u wybrzeży Korei Pn. i Chin, między płw.: Koreańskim a Liaotuńskim; dł. 175 km, szer. u wejścia 300 km, głęb. do 57 m; liczne wyspy; uchodzi rz. Yalu Liang
ZACHODNIOPOMORSKIE, ZACHODNIOPOMORSKIEPOJEZIERZE - pn. część Pojezierzy Południowobałtyckich, między doliną Odry a Pojezierzem Kaszubskim; dł. ok. 350 km; wys. do 256 m; obejmuje wysoczyzny: Polanowską i Łobeską i pojezierza:
ZACHODNIOPOMORSKIE, ZACHODNIOPOMORSKIEWOJEWÓDZTWO - woj. w pn.-zach. Polsce, nad M. Bałtyckim, przy granicy z Niemcami; ośr. adm. - Szczecin; 22902 km2, 1,72 mln mieszk.; 61 miast, 18 powiatów, 3 miasta na prawach pow. grodzkiego
ZACHODNIORUMUŃSKIE, GÓRY ZACHODNIORUMUŃSKIE - masyw górski w Karpatach Pd.-Wsch.; obejmuje G. Maruszy, G. Kereszu, Masyw Bihorski; wys. do 1848 m; jaskinie; liczne rz
ZACHODNIOSYBERYJSKA, NIZINA ZACHODNIOSYBERYJSKA - obszar nizinny w Rosji, między Wyż. Środkowosyberyjską a Uralem; ok. 3 mln km2; wys. do 285 m; ponad 2 tys. rzek, największe: Jenisej, Ob, Irtysz; liczne jez., największe Czany
ZACHODNIOWOŁYŃSKA, WYŻYNA ZACHODNIOWOŁYŃSKA - pn.-zach. część Wyż. Wołyńsko-Podolskiej, w Polsce i na Ukrainie; wys. 170-300 m; lasy liściaste; region rolniczy
ZADAR - m. w Chorwacji, nad M. Adriatyckim; 69 tys. mieszk.; port handlowy i rybacki; przem. stoczniowy, spożywczy; ośr. turystyczny; zabytkowe budowle; rzym. - Colonia Iulia Iader
ZAGROS - Patak, Posztekuh; góry w Iranie; dł. ok. 1600 km, szer. 250 km; najwyższy szczyt Zard Kuh (wys. 4548 m); słone bagna i jeziora; trzęsienia ziemi; złoża ropy naftowej
ZAGRZEB - Zagreb; stol. Chorwacji, nad Sawą; 691 tys. mieszk.; port lotniczy; gł. ośr. gospodarczy kraju; różnorodny przem.; zabytkowe budowle, m.in. barokowe pałace
ZAHEDAN - m. w pd.-wsch. Iranie, w pobliżu granicy z Pakistanem; 531 tys. mieszk.; ośr. adm. stanu Beludżystan i Sistan; przem. włókienniczy; rzemiosło; w regionie uprawa zbóż, palmy
ZAJSAN - jez. w Kazachstanie, na rzece Irtysz, utworzone między górami: Ałtaj i Tarbagataj; 5510 km2; stanowi część Zbiornika Buchtarmskiego
ZAKAUKAZIE - obniżenie między W. Kaukazem i Małym Kaukazem, w Gruzji, Armenii i Azerbejdżanie
ZAKAZIK, AZ-ZAKAZIK - m. w pn. Egipcie, w delcie Nilu; 323 tys. mieszk.; ośr. adm. gubernatorstwa Asz-Szarkijja; port śródlądowy; przem. włókienniczy, spożywczy; w regionie uprawa zbóż, bawełny
ZAKINTHOS - Zante; górzysta wyspa grecka w archipelagu Wysp Jońskich, na M. Jońskim; 402,1 km2, 33 tys. mieszk.; uprawa zbóż, drzew owocowych; region turystyczny; gł. m. Zakinthos; w staroż
Zakopane - Oaza wolności Liczące dziś 30 tys. mieszkańców miasto pod Tatrami powstało z małej wioski, do której pierwsi osadnicy dotarli w XVI wieku. Zajmowali się uprawą roli
ZAKOPANE - m. powiatowe w woj. małopolskim, u podnóża Tatr, na wys. 800-1000 m, nad Zakopianką; 28,3 tys. mieszk.; siedziba pow. tatrzańskiego; uzdrowisko; ośr. turystyczno-wypoczynkowy i
ZALAEGERSZEG - m. w zach. Węgrzech, nad rz. Zala; 68 tys. mieszk.; ośr. adm. komitatu Zala; przem. rafineryjny, materiałów budowlanych, włókienniczy, spożywczy; w pobliżu wydobycie ropy
ZALĂU - m. w pn.-zach. Rumunii; 63 tys. mieszk.; przem. maszynowy, materiałów budowlanych, odzieżowy, drzewny
Zalew Wiślany - Na północy Polski leży akwen, którego walory gospodarcze, jak i turystyczne do tej pory nie zostały w pełni wykorzystane. Ostatnia wojna niezwykle okrutnie obeszła się z
Zalew Wiślany - Po drugiej stronie Zalewu Wiślanego turystów przyciąga Frombork, miejsce związane z Mikołajem Kopernikiem. Na wzgórzu katedralnym góruje XIV-wieczna trójnawowa katedra z czerwonej
Zalipie - Zalipie to jedna z najsłynniejszych małopolskich miejscowości. Położona w pobliżu Dąbrowy Tarnowskiej wieś rozgłos zawdzięcza pieczołowitemu pielęgnowaniu tradycji zdobienia
ZAMBEZI - rz. w Angoli, Zambii i Mozambiku; dł. 2660 km; wypływa z płaskowyżu Lunda; uchodzi deltą do Kanału Mozambickiego (O. Indyjski); liczne wodospady, największy Wodospad Wiktorii
ZAMBIA - państwo w pd. Afryce; 752,6 tys. km2, 11,2 mln mieszk.; stol. - Lusaka i inne gł. m.: Kitwe, Ndola, Kabwe; jednostka monetarna - kwacha; prawie cały obszar zalega płaskowyż
ZAMBOANGA - m. w Filipinach, na pd.-zach. wybrzeżu wyspy Mindanao, nad cieśn. Basilan; 159 tys. mieszk.; port handlowy; przem. drzewny, spożywczy; rzemiosło; ośr. turystyczny
ZAMBRÓW - m. powiatowe, woj. podlaskie, nad Jabłonką, na Niz. Północnopodlaskiej; 23,2 tys. mieszk.; przem. precyzyjny, elektroniczny, bawełniany, spożywczy; prawa miejskie 1430-1870 i od
Zamek Bydlin - Na niezbyt wyniosłym leśnym wzgórzu z dala od wsi wznosi się prostokątna budowla bez wieży - kompletna ruina niegdyś ważnego z obronnego punktu widzenia zamku Bydlin
Zamek Lipowiec - W Babicach na początku XIII wieku istniał już drewniany gródek, który później przekształcił się w murowany zamek, zwany Lipowcem. Wcześniej jednak urzędował tu stronnik Konrada
Zamek Morsko - Tak naprawdę nie wiadomo, kiedy powstał zamek Bąkowiec (Bancowecz) w Morsku i kto go wybudował. Biegli w historii Jury naukowcy przypuszczają, że dokonali tego rycerze herbu Topór
Zamek Olsztyn - Pierwsza wzmianka o zamku Przymiłowice - późniejszym Olsztynie - pochodzi z 1306 roku. Wzniesiony na miejscu drewnianego grodu, został rozbudowany niemal od podstaw w latach 1349
Zamek Rabsztyn - Na początku XIII wieku, a może kilkadziesiąt lat później, na wznoszącej się 50 m nad okolicą Kruczej Skale (Rabstein - 428 m n.p.m.) powstała murowana warownia. W burzliwych
Zamek Smoleń - Historia zamku Smoleń, wznoszącego się na wzgórzu o wysokości 486 m n.p.m., zwanego dawniej Pilicą, wiąże się ściśle z dziejami urokliwej miejscowości - Pilicy. W czasach, gdy
Zamek Tenczyn - Zamek Tenczyn w Rudnej został zbudowany w latach 1331-61 na twardej wulkanicznej skale w pobliżu najwyższego wzniesienia Garbu Tenczyńskiego, sięgającego 411 m n.p.m. Budowniczym
Zamek w Bobolicach - Warownia - kolejne ogniwo w łańcuchu Orlich Gniazd wzniesionych przez Kazimierza Wielkiego w połowie XIV wieku - wkomponowana w wapienne wzgórze o wysokości 380 m n.p.m., góruje
Zamek w Kętrzynie, Zamek Kętrzyn - Na kętrzyńskim zamku pewnemu skazańcowi ukazała się Matka Boska, nakazując wystruganie swego wizerunku. Sędziowie uznali to za cud i uniewinnili mężczyznę, a ten, opuściwszy celę
Zamek w Kętrzynie, Zamek Kętrzyn - Kętrzyn leży na pograniczu Krainy Wielkich Jezior i Pojezierza Mrągowskiego. Zanim przybyli tu Krzyżacy, istniała tu staropruska osada Rast. Od niej wywodzi się pierwsza nazwa
Zamek w Mirowie - Historia Mirowa przypomina dzieje innych Orlich Gniazd. Murowana warownia powstała za czasów Kazimierza Wielkiego. Chociaż... Kolejne badania naukowe i wykopaliska archeologiczne
Zamek w Ogrodzieńcu - Brak źródeł pisanych dotyczących powstania pierwotnego, drewnianego zamku w Ogrodzieńcu. Pierwsze ślady osadnictwa pochodzą z lat tatarskich najazdów (1241). Za czasów Kazimierza
Zamek w Ojcowie - Początki zamku w Ojcowie sięgają czasów Kazimierza Wielkiego, który miejsce to na cześć Władysława Łokietka nazwał „ojciec u skały" lub „castrum oczec". Nie jest wykluczone, że
Zamek w Pieskowej Skale - Dziwaczna nazwa Pieskowej Skały sprawia, że współczesny turysta zachodzi w głowę, cóż to musiał być za czworonóg, który tak się w historii zasłużył, że doczekał się własnej skały
Zamek w Rytrze - Początki zamku w Rytrze giną w mroku dziejów. Niewielka warownia, strzegąca traktu handlowego z Polski na Węgry, mogła powstać za czasów Bolesława Chrobrego, ale nie zachowały się
ZAMORA - m. w zach. Hiszpanii (Kastylia-León), nad rz. Duero, w pobliżu granicy z Portugalią; 63 tys. mieszk.; ośr. adm. prowincji Zamora; przem. skórzany, obuwniczy; zbiornik retencyjny
ZAMOŚĆ - Dla wielu Polaków Zamość to przede wszystkim niezdobyta sarmacka fortalicja. Takie skojarzenie zawdzięcza miasto Sienkiewiczowi, który barwnie opisał rolę siedemnastowiecznego
ZAMOŚĆ - m. powiatowe w woj. lubelskim, w pd.-wsch. części Wyż, Lubelskiej, nad Łabuńką; 67,6 tys. mieszk.; siedziba pow. grodzkiego; przem. metalowy, środków transportu, meblarski
ZANDŻAN - m. w pn.-zach. Iranie, nad rz. Zandżan; 304 tys. mieszk.; ośr. adm. ostanu Zandżan; przem. drzewny, spożywczy; rzemiosło; w regionie uprawa tytoniu, herbaty
ZANZIBAR - m. w Tanzanii, na wyspie Zanzibar, nad Cieśn. Zanzibarską (O. Indyjski); 375 tys. mieszk.; port handlowy i rybacki; lotnisko; przem. metalowy, maszynowy, skórzany, włókienniczy
ZANZIBAR - tanzańska wyspa koralowa na O. Indyjskim; 1,7 tys. km2, 700 tys. mieszk.; ośr. adm. - Zanzibar; wilgotne lasy równikowe; rolnictwo, jeden z gł. w świecie producentów goździków
ZAPATA - płw. w pd.-zach. Kubie, nad M. Karaibskim, między zat. Broa a Zat. Świń; dł. ok. 100 km, szer. do 32 km; słone bagna Ciénaga de Zapata; pokłady torfu
ZAPOROŻE - do 1921 Aleksandrowsk; m. obwodowe na Ukrainie, nad Dnieprem; 790 tys. mieszk.; port rzeczny; przem. maszynowy, samochodowy, elektrotechniczny, chemiczny, hutnictwo żelaza; zał
ZÁRATE - m. we wsch. Argentynie (prowincja Buenos Aires), nad pr. ujściowym ramieniem Parany; 93 tys. mieszk.; port handlowy; przem. rafineryjny, papierniczy, hutnictwo metali
ZARIA - m. w pn. Nigerii, w stanie Kaduna; 940 tys. mieszk.; przem. metalowy, chemiczny, włókienniczy, meblarski, tytoniowy
ZARKA - AZ-, m. w pn. Jordanii; 511 tys. mieszk.; ośr. adm. muhafazy Az-Zarka; przem. rafineryjny, meblarski, włókienniczy, odzieżowy, spożywczy; w pobliżu wydobycie fosforytów
ZASIECKA, KOTLINA ZASIECKA - wsch. część Obniżenia Dolnołużyckiego w Polsce i Niemczech; gł. rz. Nysa Łużycka; gł. m. Forst (Niemcy)
Zatoka Pucka - Nieopodal zlokalizowany jest kościół św. św. Piotra i Pawła, najciekawszy zabytkowy obiekt Pucka, w którym 29 czerwca każdego roku kończy się Morska Pielgrzymka Rybaków. Jest to
ZATOKOWA, NIZINA ZATOKOWA - obszar nizinny w USA i Meksyku, nad Zat. Meksykańską; gł. rz.: Missisipi, Rio Grande, Alabama, Brazos; wydobycie ropy naftowej, gazu ziemnego; uprawa trzciny cukrowej, bawełny
ZAWIERCIE - m. powiatowe w woj. śląskim, nad Wartą; 54,5 tys. mieszk.; przem. metalowy, maszynowy, szklarski, chemiczny, spożywczy, hutnictwo żelaza; prawa miejskie 1915
ZAWIETRZNA, CIEŚNINA ZAWIETRZNA - cieśn. na O. Atlantyckim, między wyspami: Haiti a Kubą (Wielkie Antyle); szer. 86 km, głęb. do 1560 m; łączy ocean z M. Karaibskim; gł. porty: Santiago de Cuba, Port-au-Prince
ZAWIETRZNE, WYSPY ZAWIETRZNE - grupa wysp w Ameryce Środk., w Małych Antylach; 3,2 tys. km2, 841 tys. mieszk.; wchodzą w skład 4 państw: Grenada, Saint Lucia, Dominika, Saint Vincent i Grenadyny; Martynika
ZAWIJA, AZ-ZAWIJA - m. w pn.-zach. Libii (Trypolitania), w pobliżu M. Śródziemnego; 152 tys. mieszk.; ośr. adm. muhafazy Az-Zawija; przem. odzieżowy, spożywczy
ZAWRAT - przełęcz w Tatrach Wysokich, między Małym Kozim Wierchem a Zawratową Turnią; wys. 2159 m; początek wysokogórskiego szlaku Orla Perć; rozległa panorama widokowa na Tatry Wysokie
ZˇBKOWICE ŚLˇSKIE - m. powiatowe w woj. dolnośląskim, nad Budzówką, na Przedgórzu Sudeckim; 17,2 tys. mieszk.; przem. precyzyjny, szklarski, spożywczy; prawa miejskie przed 1287; zabytkowe budowle
ZBRUCZ - rz. na Ukrainie; dł. 244 m; wypływa na Wyż. Podolskiej; l. dopływ Dniestru
ZDUŃSKA WOLA - m. powiatowe w woj. łódzkim, nad Pichną; 45,4 tys. mieszk.; przem. maszyn włókienniczych, włókienniczy, spożywczy; prawa miejskie 1773-1793 i od 1825; zabytkowe budowle; miejsce
ZEGRZYŃSKIE, JEZIORO ZEGRZYŃSKIE - Zalew Zegrzyński; zbiornik retencyjny na Narwi, w woj. mazowieckim; 3300 ha; zbudowany 1963; elektrownia wodna o mocy 20 MW; ośrodki wypoczynkowe
ZEJA - Zieja; rz. w azjatyckiej części Rosji; dł. 1242 km; wypływa w G. Stanowych; l. dopływ Amuru; elektrownia wodna o mocy 1290 MW; zbiornik retencyjny
ZELANDIA - największa wyspa duńska, położona między cieśn.: Wielki Bełt i Sund; 7 tys. km2, 2 mln mieszk.; różnorodny przem.; region rolniczy; kąpieliska morskie; przeprawa mostowo
ZEMPLEŃSKIE, GÓRY ZEMPLEŃSKIE - Góry Tokajskie; wulkaniczne pasmo górskie na Słowacji i Węgrzech; najwyższy szczyt Nagy Milic (wys. 896 m); uprawa winorośli; źródła mineralne
ZENICA - m. w środk. części Bośni i Hercegowinie, nad Bosną; 136 tys. mieszk.; przem. chemiczny, papierniczy; gł. w kraju ośr. hutnictwa żelaza; w pobliżu wydobycie węgla brunatnego, rud
ZERAWSZAN - w górnym biegu (Matcza); rz. w Tadżykistanie i Uzbekistanie; dł. 877 km; ginie w piaskach pustyni Kyzył-kum; zbiorniki wodne; przepływa przez m.: Pendżykent, Samarkanda, Nawoi
ZERAWSZAŃSKIE, GÓRY ZERAWSZAŃSKIE - pasmo górskie w G. Hisarsko-Ałajskich, w Tadżykistanie i Uzbekistanie; wys. do 5485; lodowce
ZGIERZ - m. powiatowe w woj. łódzkim, nad Bzurą; 58,6 tys. mieszk.; przem. maszynowy, chemiczny, włókienniczy; prawa miejskie przed 1288
ZGORZELEC - m. powiatowe w woj. dolnośląskim, nad Nysą Łużycką; 34,3 tys. mieszk.; przem. maszynowy, elektrotechniczny, skórzany, papierniczy, spożywczy; prawa miejskie ok. 1215; przejście
ZHANGJIAKOU - Czangciakou, daw. Kałgan; m. w pn. Chinach (Hebei), na pn.-zach. od Pekinu; 910 tys. mieszk.; przem. maszynowy, elektrotechniczny, włókienniczy, hutnictwo żelaza; w pobliżu
ZHANGZHOU - Czangczou; m. w pd.-wsch. Chinach (Fujian), nad rz. XiJiang; 212 tys. mieszk.; port rzeczny; przem. metalowy, odzieżowy, elektrotechniczny, spożywczy
ZHANJIANG - Czanaciang; m. w pd. Chinach (Guangdong), na płw. Lejczou, nad M. Południowochińskim; 573 tys. mieszk.; port morski i lotniczy; przem. maszynowy, stoczniowy, chemiczny
ZHEJIANG - Czeciang; prowincja we wsch. Chinach, nad M. Wschodniochińskim; 101,8 tys. km2, 48,6 mln mieszk.; ośr. adm. - Hangzhou; region rolniczy; wydobycie węgla kamiennego, rud żelaza
ZHENGZHOU - Czengczou; m. we wsch. Chinach; 2,2 mln mieszk.; ośr. adm. prowincji Henan; przem. maszynowy, włókienniczy, spożywczy; ruiny m. z XIV w. p.n.e. (prawdopodobnie pierwsza stol
ZHENJIANG - Czenciang; m. we wsch. Chinach (Jiangsu), w miejscu przecięcia rz. Jangcy z W. Kanałem; 589 tys. mieszk.; port śródlądowy; przem. maszynowy, metalurgiczny, chemiczny, celulozowy
ZHOUSHAN - Czouszan; archipelag ponad 300 wysp chińskich u wsch. wybrzeży Chin, na M. Wschodniochińskim; 1,6 tys. km2, 510 tys. mieszk.; gł. m. - Tinghaj
ZHUZHOU - Czuczou; m. w pd.-wsch. Chinach (Hunan), nad rz. Xiang Jiang (Siang-ciang); 515 tys. mieszk.; port rzeczny; przem. maszynowy, włókienniczy, szklarski, taboru kolejowego
ZIBO - Cypo; m. we wsch. Chinach (Shandong); 2,5 mln. mieszk.; przem. metalowy, maszynowy, elektrotechniczny, petrochemiczny; region wydobycia węgla kamiennego, pirytów i boksytów
ZIELONA GÓRA - m. w woj. lubuskiem; 119 tys. mieszk.; siedziba sejmiku województwa lubuskiego; port lotniczy; przem. środków transportu, precyzyjny, meblarski, włókienniczy, spożywczy; prawa
ZIELONE, GÓRY ZIELONE - pasmo górskie w Kanadzie i USA, w pn. części Appalachów; najwyższy szczyt Mansfield (wys. 1339 m)
ZIELONEGO PRZYLˇDKA, BASEN ZIELONEGO PRZYLˇDKA - rozległe zagłębienie dna O. Atlantyckiego, między środk. częścią Grzbietu Śródatlantyckiego a pn.-zach. Afryką; głęb. do 7292 m; Wyspy Zielonego Przylądka
ZIELONEGO PRZYLˇDKA, PÓŁWYSEP ZIELONEGO PRZYLˇDKA - płw. w Senegalu; najdalej na zach. wysunięta część Afryki - przylądek Almadi; gł. m. Dakar
ZIELONODOLSK - m. w Rosji (Tatarstan), nad Wołgą; 101 tys. mieszk.; przem. stoczniowy, maszynowy, drzewny
ZIEMIA OGNISTA - archipelag u pd. krańca Ameryki Pd., w Chile i Argentynie; 73,7 tys. km2; oddzielony od kontynentu Cieśn. Magellana; największa wyspa Ziemia Ognista; wys. do 2469 m; wydobycie
ZIGONG - Cykung; m. w środk. Chinach (Sichuan), w Kotlinie Syczuańskiej; 500 tys. mieszk.; przem. chemiczny, spożywczy; ośr. wydobycia soli kamiennej i gazu ziemnego
ZIGUINCHOR - m. w pd.-zach. Senegalu, nad estuarium rz. Casamance; 246 tys. mieszk.; ośr. adm. regionu Casamance; port rybacki; lotnisko; przem. spożywczy; w regionie uprawa orzeszków
ZIMBABWE - państwo w Afryce Pd.; 390,6 tys. km2, 14,3 mln mieszk.; stol. - Harare i inne gł. m.: Bulawajo, Chitungwiza, Gweru; jednostka monetarna - dolar Zimbabwe; obszar gł. wyżynny, w
ZIMNA, JASKINIA ZIMNA - jaskinia w Tatrach Zach., w Dolinie Kościeliskiej, w skałach Organów; dł. 4250 m, głęb. 176 m
ZINDER - m. w pd. Nigrze, na pd. skraju Sahary, na wys. 445 m; 204 tys. mieszk.; ośr. adm. okręgu Zinder; lotnisko; przem. bawełniany, skórzany, spożywczy; w regionie uprawa orzeszków
ZJEDNOCZONE EMIRATY ARABSKIE - państwo w pd.-zach. Azji, na Płw. Arabskim, nad zat.: Perską i Omańską; w skład terytorium wchodzą przybrzeżne wyspy i rafy koralowe; 83,6 tys. km2, 3,2 mln mieszk.; stol. - Abu
ZLIN - 1948-1989 Gottwaldov; m. we wsch. Czechach (Morawy); 81 tys. mieszk.; przem. maszynowy, włókienniczy, obuwniczy (zakłady Baty); międzynarodowe festiwale filmów dziecięcych
ZŁATOUST - m. w Rosji (obw. czelabiński), na Uralu, nad rz. Aj; 196 tys. mieszk.; przem. metalowy, maszynowy, precyzyjny, hutnictwo żelaza; rzemiosło artystyczne
ZŁOTE, GÓRY ZŁOTE - pasmo górskie w Sudetach Wsch., w Polsce i Czechach, między Przełęczą Kłodzką a Przełęczą Ramzowską; dł. 35 km; najwyższy szczyt Brusek (wys. 1124 m); las mieszany; region
ZŁOTORYJA - m. powiatowe w woj. dolnośląskim, nad Kaczawą; 17,2 tys. mieszk.; przem. maszynowy, obuwniczy, spożywczy; fabryka ozdób choinkowych; prawa miejskie 1211; zabytkowe budowle; daw
ZŁOTÓW - m. powiatowe w woj. wielkopolskim, nad Jez. Zaleskim i rz. Głomią; 18,2 tys. mieszk.; przem. elektromaszynowy, poligraficzny, drzewny; ośr. turystyczny; prawa miejskie 1665; daw
Złoty Potok - Złoty Potok to urokliwa wieś, położona w górnym, źródliskowym odcinku Doliny Wiercicy. Znana ze swych walorów turystycznych i dodatkowych atrakcji: ośrodka jeździeckiego, licznych
ZŁOTY RÓG - Haliç; zat. przy europejskim brzegu Bosforu, w Stambule; dł. 12,2 km, szer. do 800 m, głęb. do 42 m; uchodzi rz. Alibey; port pasażerski; brzegi połączone mostami, m.in. znanym
ZONGULDAK - m. w pn. Turcji, nad M. Czarnym; 107 tys. mieszk.; ośr. adm. ilu Zonguldak; port wywozu węgla; przem. chemiczny, drzewny, spożywczy; ośr. wydobycia węgla kamiennego
ZRENJANIN - daw. Petrovgrad; m. w Serbii i Czarnogórze, w okręgu Wojwodina, nad rz. Begej; 80 tys. mieszk.; port rzeczny; przem. stoczniowy, maszynowy, spożywczy; zabytkowe budowle
ZUG - jez. w środk. Szwajcarii, w dorzeczu rz. Reuss, na wys. 414 m; 38 km2, głęb. do 198 m
ZUG - kanton w środk. Szwajcarii, na Wyż. Szwajcarskiej; 239 km2, 105 tys. mieszk.; stol. - Zug; jez. Zug; uprawa zbóż, warzyw, drzew owocowych, winorośli
ZUGDIDI - m. w pn.-zach. Gruzji, na Niz. Kolchidzkiej; 70 tys. mieszk.; przem. ceramiczny, jedwabniczy, celulozowo-papierniczy
ZURYCH - kanton w pn.-wsch. Szwajcarii, przy granicy z Niemcami; 1,7 tys. km2, 1,3 mln mieszk.; stol. - Zurych; gł. rz. Ren; Jez. Zuryskie; region turystyczny; uprawa zbóż, drzew
ZURYCH - m. w pn.-wsch. Szwajcarii, nad Jez. Zuryskim; 351 tys. mieszk.; stol. kantonu Zurych; największe m. i ośr. gospodarczy kraju; ośr. turystyczny; zabytkowe budowle; osada celtycka
ZURYSKIE, JEZIORO ZURYSKIE - jez. w pn. Szwajcarii, u podnóża Alp Glareńskich, na wys. 406 m; 90 km2, głęb. do 143 m; na wyspie Ufenau kościół należący do opactwa Benedyktynów; przepływa rz. Limmat; nad jez
ZWICKAU - m. w Niemczech (Saksonia), na przedgórzu Rudaw; 102 tys. mieszk.; przem. metalowy, maszynowy, elektrotechniczny, włókienniczy; zabytkowe budowle; daw. osada słowiańska
ZWOLEŃ - m. powiatowe w woj. mazowieckim, nad Zwolenką; 8 tys. mieszk.; przem. metalowy, spożywczy; prawa miejskie 1425-1870 i od 1925; późnorenesansowa kaplica Kochanowskich; ślady
ZWOLLE - m. w pn.-wsch. Holandii, nad kanałem Overijssel; 112 tys. mieszk.; port rzeczny; ośr. adm. prowincji Overijssel; przem. metalowy, maszynowy, chemiczny, spożywczy; zabytkowe
ZYRIANOWSK - m. w Kazachstanie (obw. wschodnokazachstański), nad rz. Bieriozowka; 50 tys. mieszk.; hutnictwo ołowiu; wydobycie rud cynku, ołowiu
Żywiec - Żywiec jest dużym miastem u podnóży Beskidów i centrum kulturalnym regionu. Słynie z cyklicznych imprez folklorystycznych, takich jak Tydzień Kultury Beskidzkiej. Święto gór
?ZM?R - m. w zach. Turcji, nad Zat. Izmirską (M. Egejskie); 2,4 mln mieszk.; ośr. adm. ilu ?zmir; jeden z gł. ośrodków gospodarczych kraju; port morski i lotniczy; ruiny staroż
?ZM?T - staroż. Nikomedia; m. w pn.-zach. Turcji, nad zat. Izmirską (morze Marmara); 217 tys. mieszk.; ośr. adm. ilu Kocaeli; port handlowy i rybacki; przem. rafineryjny, celulozowo
ŻAGAŃ - m. powiatowe w woj. lubuskim, nad Bobrem; 27,3 tys. mieszk.; przem. metalowy, włókienniczy, drzewny, spożywczy; prawa miejskie przed 1260; 1312-1472 stol. księstwa Piastów
ŻARNOWIECKIE, JEZIORO ŻARNOWIECKIE - jez. w pow. wejherowskim, woj. pomorskie, na Wysoczyźnie Żarnowieckiej, na wys. 1,5 m; 1432 ha, głęb. do 16,4 m (kryptodepresja); elektrownia szczytowo-pompowa o mocy 680 MW
ŻARY - m. powiatowe w woj. lubuskim; 39,4 tys. mieszk.; przem. elektroniczny, szklarski, włókienniczy, spożywczy; prawa miejskie 1260; zabytkowe budowle; osada prasłowiańska
ŻELAZOWA WOLA - Jest na mapie Mazowsza niewielka wieś, która dla międzynarodowego ruchu turystycznego znaczy prawie tyle, co Warszawa. To Żelazowa Wola. I nie jest istotne, że urodzony w niej w
ŻELEZNODOROŻNY - daw. Obirałowka; m. w europejskiej części Rosji (Komi), nad rz. Wym; 101 tys. mieszk.; przem. taboru kolejowego, ceramiczny, drzewny, bawełniany
ŻELEZNOGORSK - m. w europejskiej części Rosji (obw. kurski); 97 tys. mieszk.; przem. metalowy, odzieżowy, materiałów budowlanych, spożywczy; wydobycie rud żelaza; prawa miejskie 1962
ŻŁOBIN - m. w pd.-wsch. Białorusi (obw. homelski), nad Dnieprem; 70 tys. mieszk.; port rzeczny; przem. meblowy, materiałów budowlanych; datowane od 1492
ŻMUDZKIE, POJEZIERZE ŻMUDZKIE - Wysoczyzna Żmudzka; niz. w pn.-zach. Litwie; najwyższe wzniesienie Medwégalis (wys. 234 m); gł. rz.: Windawa, Dubisa, Minia, Jura; liczne bagna
ŻNIN - m. powiatowe w woj. kujawsko-pomorskim, na Pojezierzu Gnieźnieńskim; 14,1 tys. mieszk.; przem. maszynowy, spożywczy; ośr. turystyczny; prawa miejskie 1263; Muzeum Ziemi
ŻODINO - Żodzina; m. na Białorusi (obw. miński); 59 tys. mieszk.; przem. samochodowy, lekki
ŻORY - m. powiatowe w woj. śląskim, nad Rudą, na Wyż. Śląskiej; 63 tys. mieszk.; siedziba władz pow. grodzkiego; przem. maszynowy, elektrotechniczny; wydobycie węgla kamiennego; prawa
ŻÓŁTE, MORZE ŻÓŁTE - część O. Spokojnego u wybrzeży Korei i Chin; 417 km2, głęb. do 106 m; zasolenie 2,6-3%; liczne wyspy przybrzeżne; uchodzą rz.: Huang He, Yalu Jiang; gł. porty: Qingdao, Tianjin
ŻÓŁTE WODY - m. na Ukrainie (obw. dniepropetrowski), nad Żółtą; 49 tys. mieszk.; przem. elektrotechniczny, chemiczny, spożywczy; wydobycie rud żelaza
Żuławy - Zapleczem rolniczym Trójmiasta jest najniżej położony, depresyjny obszar Polski - Żuławy Wiślane. Na obecny krajobraz pracowało wiele pokoleń holenderskich osadników, po których
ŻUŁAWY WIŚLANE - część Pobrzeża Gdańskiego, w delcie Wisły; oddzielone od Zat. Gdańskiej wydmami Mierzei Wiślanej; 20% pow. zajmują tereny depresyjne (ok. 450 km2); liczna sieć kanałów; region
ŻUROMIN - m. powiatowe w woj. mazowieckim; 9 tys. mieszk.; drobny przem.; prawa miejskie 1767-1870 i od 1925
ŻYLINA - m. w pn.-zach. Słowacji, nad Wagiem; 84 tys. mieszk.; przem. włókienniczy, odzieżowy, papierniczy; ośr. turystyczny; zabytkowe budowle
ŻYRARDÓW - m. powiatowe w woj. mazowieckim, nad Pisią; 42,4 tys. mieszk.; przem. lekki; prawa miejskie 1916; zabytkowe budowle, m.in. pałac fabrykanta K. Dittricha
ŻYRONDA - Gironde; lejkowate ujście Garonny i Dordogne do Zat. Biskajskiej, we Francji; dł. 75 km, szer. do 10 km, głęb. do 35 m; dostępne dla statków morskich
ŻYTOMIERZ - Żytomyr; m. obwodowe na Ukrainie, nad rz. Teterew; 277 tys. mieszk.; przem. metalowy, maszynowy, lekki, chemiczny; prawa miejskie przed 1441; zabytkowe budowle
ŻYWIECKA, KOTLINA ŻYWIECKA - kotlina w zach. części Beskidów Zach., w środk. biegu Soły; wys. do 400 m; Jez. Żywieckie; region rolniczy i turystyczny; gł. m. Żywiec
ŻYWIEC - m. powiatowe w woj. śląskim, nad Sołą i Jez. Żywieckim; 32,3 tys. mieszk.; przem. elektromaszynowy, skórzany, drzewny, piwowarski; ośr. turystyczny; prawa miejskie przed 1327

Definicje z geografii.

Lekcja geografii.